Chụp ảnh đêm: bầu trời sao, phố lên đèn và phơi sáng dài

Chụp ảnh đêm đẹp cần ba điều: một chân máy vững để máy đứng yên trong thời gian phơi sáng dài, khả năng lấy nét chính xác khi khung ngắm gần như tối đen, và hiểu cách cân bằng giữa tốc độ, khẩu độ và ISO cho từng loại cảnh. Ảnh thành phố lên đèn, vệt đèn xe và bầu trời sao dùng chung nguyên tắc nhưng khác nhau ở thông số. Bài viết đi lần lượt qua từng thể loại.

Bộ đồ nghề cho đêm

• Chân máy: không thể thiếu. Gió nhẹ trên sân thượng cũng đủ làm rung một chân máy yếu; tham khảo bài chọn chân máy carbon hay nhôm trước khi mua.
• Điều khiển từ xa hoặc hẹn giờ: tránh rung khi bấm nút.
• Ống kính sáng: cho ảnh sao, ống góc rộng khẩu f/2.8 hoặc sáng hơn là lý tưởng.
• Đèn pin có chế độ ánh đỏ: giữ mắt thích nghi bóng tối khi chỉnh máy.
• Pin dự phòng và khăn chống ẩm: phơi sáng dài hao pin, và sương đêm dễ đọng trên ống kính.

Lấy nét trong bóng tối

Lấy nét tự động thường "bó tay" khi trời tối. Cách đáng tin cậy nhất là chuyển sang lấy nét tay, bật phóng to trên màn hình (live view) vào một ngôi sao sáng hoặc ngọn đèn xa, rồi xoay vòng nét đến khi điểm sáng nhỏ nhất. Đừng tin vạch vô cực trên ống kính vì nhiều ống cho phép xoay vượt qua vô cực. Khi đã nét, dán băng dính nhẹ lên vòng nét để không lỡ tay xoay.

Phố đêm và giờ xanh

Thời điểm đẹp nhất để chụp thành phố là giờ xanh, khoảng 20–40 phút sau hoàng hôn. Bầu trời còn màu xanh đậm, cân với ánh đèn đường và tòa nhà, ảnh có chi tiết ở cả trời lẫn đất. Đợi đến khi trời tối hẳn, bầu trời sẽ thành mảng đen và tương phản quá cao.

Cài đặt gợi ý: ISO gốc, khẩu f/8 – f/11 (khép nhỏ còn làm các ngọn đèn thành hình ngôi sao), tốc độ từ vài giây đến vài chục giây tùy độ sáng. Cân bằng trắng khoảng 3800–4500K giữ trời xanh mà đèn không quá cam.

Ở Việt Nam, các cây cầu bắc qua sông Hàn ở Đà Nẵng, cầu Long Biên ở Hà Nội, khu trung tâm Sài Gòn nhìn từ bờ Thủ Thiêm đều là điểm luyện tập dễ tiếp cận. Các buổi trình diễn ánh sáng có tia laser rất đẹp để ghi hình, nhưng hãy cẩn thận: tia laser chiếu thẳng vào ống kính có thể làm hỏng điểm ảnh trên cảm biến, như bài viết về nguy cơ tia laser với camera đã cảnh báo.

Vệt đèn xe và phơi sáng dài

Chọn một vị trí cao nhìn xuống con đường cong hoặc giao lộ đông xe. Đặt tốc độ 10–30 giây, khẩu f/11 – f/16, ISO gốc. Thời gian càng dài, vệt đèn càng liền mạch. Nếu cảnh vẫn quá sáng vì đèn đường, dùng kính ND để kéo dài phơi sáng; bài kính lọc ND cho phơi sáng dài giải thích cách chọn độ đậm.

Một mẹo khác là chế độ Bulb kết hợp che ống kính bằng bìa đen giữa các đợt xe để chỉ ghi những vệt đẹp. Một số máy có chế độ "Live Composite" hoặc tương tự chỉ cộng dồn vùng sáng mới, rất tiện cho vệt đèn và pháo hoa.

Bầu trời sao và dải Ngân Hà

Chọn thời điểm và địa điểm

Cần trời trong, không trăng hoặc trăng đã lặn, và xa ánh đèn thành phố. Ở Bắc bán cầu, phần lõi sáng của dải Ngân Hà dễ quan sát nhất vào khoảng cuối xuân đến đầu thu. Ứng dụng bản đồ ô nhiễm ánh sáng và ứng dụng thiên văn như Stellarium giúp bạn biết dải Ngân Hà mọc ở hướng nào lúc mấy giờ. Ở Việt Nam, các vùng cao nguyên và hải đảo xa đô thị có bầu trời tối hơn, nhưng mùa mưa nhiều mây là trở ngại lớn.

Cài đặt cơ bản

• Khẩu mở lớn nhất (f/1.4 – f/2.8).
• ISO 1600 – 6400 tùy máy.
• Tốc độ đủ ngắn để sao không thành vệt. Quy tắc "500" (500 chia tiêu cự quy đổi full-frame) là điểm bắt đầu, nhưng với cảm biến độ phân giải cao bạn nên dùng thời gian ngắn hơn hoặc công thức NPF chính xác hơn có trong các ứng dụng chụp ảnh.
• Chụp RAW, cân bằng trắng khoảng 3800–4200K.

Giảm nhiễu bằng cách ghép ảnh

Chụp liên tiếp 10–20 tấm cùng thông số, sau đó dùng phần mềm chồng ảnh (như Sequator trên Windows hoặc Starry Landscape Stacker trên macOS) để căn chỉnh sao và lấy trung bình, nhiễu giảm đáng kể. Phần tiền cảnh có thể chụp riêng ở ISO thấp với thời gian dài hơn rồi ghép lại.

Vệt sao xoay quanh cực

Hướng máy về phía bắc để thấy các ngôi sao xoay quanh sao Bắc Cực. Chụp liên tục hàng trăm tấm 20–30 giây mỗi tấm trong một đến hai giờ, sau đó ghép bằng phần mềm như StarStaX. Cách này cho vệt dài mà nhiễu và nhiệt cảm biến thấp hơn một tấm phơi sáng duy nhất kéo dài nhiều giờ.

Khử nhiễu và hậu kỳ ảnh đêm

Ảnh đêm cần chỉnh vừa phải: giảm vùng sáng của đèn đường, kéo nhẹ vùng tối, chỉnh cân bằng trắng cho trời đúng tông. Các công cụ khử nhiễu bằng AI trong Lightroom và nhiều phần mềm khác cho kết quả tốt hơn hẳn thuật toán cũ, nhưng đẩy quá sẽ làm ảnh như tranh sáp. Với ảnh sao, tránh tăng độ rõ toàn ảnh vì nó làm nhiễu trên trời nổi lên.

An toàn khi chụp đêm

• Đi theo nhóm, báo trước cho người thân vị trí và giờ về.
• Khảo sát địa điểm vào ban ngày; ban đêm rất khó nhận ra vách đá, ổ gà.
• Không đứng giữa lòng đường hoặc trên cầu khi chụp vệt xe.
• Tôn trọng khu dân cư, không chiếu đèn pin vào nhà người khác.

Chụp đêm đòi hỏi kiên nhẫn và chấp nhận thử sai. Hãy ghi lại thông số của những tấm thành công, sau vài buổi bạn sẽ có một "công thức" riêng cho từng loại cảnh.