Ống kính chân dung tốt nhất: so sánh 85mm, 105mm và 135mm

Nếu chỉ chọn một ống chân dung, 85mm là lựa chọn linh hoạt nhất: chụp được cả nửa người lẫn cận mặt, khoảng cách vừa phải để trò chuyện với người mẫu, và có nhiều phiên bản từ giá mềm đến cao cấp. 105mm cho hậu cảnh mờ và nén mạnh hơn, hợp chân dung cận và beauty. 135mm tạo cảm giác "tách nền" ấn tượng nhất nhưng cần không gian rộng. Bài viết giải thích sự khác biệt và giúp bạn chọn theo cách mình làm việc.

Tiêu cự ảnh hưởng chân dung thế nào

Thực ra tiêu cự không trực tiếp làm méo mặt; khoảng cách mới là yếu tố quyết định. Khi bạn đứng gần để khuôn mặt lấp khung với ống góc rộng, mũi gần ống kính hơn tai nên trông to ra. Ống tele buộc bạn đứng xa hơn, các phần khuôn mặt có khoảng cách tương đối gần bằng nhau, nên tỷ lệ trông tự nhiên và "thon gọn" hơn.

Ống dài hơn còn tạo hiệu ứng nén hậu cảnh: hậu cảnh trông gần và lớn hơn, chiếm ít chi tiết hơn trong khung hình, dễ biến thành mảng màu mờ. Đây là lý do 135mm cho cảm giác tách nền mạnh hơn 85mm dù cùng khẩu f/1.8.

85mm: tiêu chuẩn vàng

• Khoảng cách làm việc: chân dung nửa người khoảng 3–4 mét, cận mặt khoảng 1–1,5 mét. Vẫn đủ gần để giao tiếp tự nhiên.
• Linh hoạt: dùng được trong phòng studio vừa, nhà hàng, tiệc cưới.
• Lựa chọn đa dạng: hầu như hãng nào cũng có bản f/1.8 giá dễ chịu và bản f/1.2 – f/1.4 cao cấp.

Gợi ý: Sony FE 85mm f/1.8, Sigma 85mm f/1.4 DG DN Art, Sony FE 85mm f/1.4 GM II, Canon RF 85mm f/2 Macro IS STM (có chống rung, chụp cận được), Canon RF 85mm f/1.2L, Nikon Z 85mm f/1.8 S, Viltrox và Samyang 85mm cho người tiết kiệm.

105mm: chân dung cận và beauty

• Hậu cảnh mờ và nén nhiều hơn 85mm: nền đơn giản hóa rõ rệt.
• Chụp cận mặt thoải mái: đứng xa hơn một chút, tỷ lệ khuôn mặt rất đẹp.
• Ống macro 100–105mm: nhiều người dùng ống macro như ống chân dung kiêm chụp chi tiết như nhẫn cưới, hoa cưới, sản phẩm nhỏ.

Gợi ý: Sigma 105mm f/1.4 Art (được gọi vui là "Bokeh Master"), Nikon Z MC 105mm f/2.8 VR S, Canon RF 100mm f/2.8L Macro, Sony FE 90mm f/2.8 Macro G. Ống macro khẩu f/2.8 ít mờ hậu cảnh hơn ống f/1.4 nhưng đổi lại có khả năng chụp cận và thường có chống rung.

135mm: nghệ thuật tách nền

• Hậu cảnh mờ mạnh nhất: ở f/1.8, người mẫu như "nổi" khỏi khung hình.
• Cần không gian: chân dung toàn thân phải đứng xa khoảng 10 mét trở lên, khó giao tiếp, phải nói to hoặc dùng cử chỉ.
• Hợp ngoài trời và sự kiện: chụp lễ cưới từ xa không làm phiền nghi thức, chụp khoảnh khắc tự nhiên.

Gợi ý: Sony FE 135mm f/1.8 GM, Canon RF 135mm f/1.8L IS USM, Nikon Z 135mm f/1.8 S Plena, Sigma 135mm f/1.8 Art, Samyang 135mm f/1.8.

Bảng so sánh

Còn zoom 70–200mm thì sao?

Ống 70–200mm f/2.8 bao trọn cả ba tiêu cự, được nhiều nhiếp ảnh gia cưới hỏi dùng làm ống chân dung chính. Bạn mất khoảng một đến hai nấc sáng so với ống một tiêu cự, nhưng có sự linh hoạt khi không thể di chuyển, như trong nhà thờ hay lễ đường. Nếu bạn chụp cả sự kiện, 70–200mm có thể là khoản đầu tư hợp lý hơn hai ba ống một tiêu cự.

Trên máy APS-C

Với hệ số crop khoảng 1,5x, ống 56mm (Fujifilm XF 56mm f/1.2, Sigma 56mm f/1.4) cho góc nhìn tương đương khoảng 85mm. Ống 50mm cho khoảng 75–80mm. Ống 85mm trên APS-C thành khoảng 130mm, đã là tele khá dài cho chân dung.

Kỹ thuật chụp chân dung với ống tele

1. Lấy nét vào mắt gần máy, bật nhận diện mắt.
2. Ở khẩu mở lớn, giữ khoảng cách đủ để cả hai mắt nằm trong vùng nét, hoặc khép thêm một nấc.
3. Tốc độ tối thiểu khoảng 1/(tiêu cự × 1,5) nếu không có chống rung.
4. Đặt người mẫu xa hậu cảnh để mờ tối đa.
5. Chọn hậu cảnh có ánh sáng, màu sắc hài hòa, vì ống tele phóng to màu nền.

Ánh sáng và tạo dáng vẫn quyết định phần lớn bức ảnh; xem thêm bài ánh sáng và tạo dáng chân dung. Nếu ngân sách hạn chế, ống 50mm f/1.8 là bước khởi đầu tốt, xem xếp hạng ống 50mm.

Chất hậu cảnh: không chỉ là "mờ nhiều hay ít"

Hai ống cùng tiêu cự và khẩu độ có thể cho hậu cảnh khác nhau rõ rệt. Một số ống cho các đốm sáng tròn đều, mịn từ tâm ra rìa; số khác cho đốm sáng hình "mắt mèo" ở góc ảnh, viền đốm sáng cứng hoặc vùng chuyển nét gắt. Đây là yếu tố khó đo bằng con số, nên hãy xem ảnh mẫu thực tế có hậu cảnh là lá cây ngược sáng hoặc đèn dây, vì đó là nơi khác biệt lộ rõ nhất.

Ngoài ra, hãy để ý hiện tượng viền màu tím hoặc xanh lá quanh vùng tương phản cao ở khẩu mở lớn (quang sai màu dọc). Ống cao cấp thường kiểm soát tốt hơn, nhưng ống giá rẻ vẫn có thể xử lý phần lớn trong phần mềm chỉnh ảnh.

Lấy nét: yếu tố bị xem nhẹ

Với chân dung tĩnh, tốc độ lấy nét không quá quan trọng. Nhưng nếu bạn chụp trẻ con, cô dâu chú rể đang bước đi hay người mẫu chuyển động, ống có mô-tơ lấy nét chậm sẽ làm tỷ lệ ảnh nét giảm đáng kể ở khẩu f/1.4. Một số ống 85mm đời cũ hoặc giá rẻ lấy nét "săn" qua lại trong ánh sáng yếu. Hãy thử ống trên chính máy của bạn với chế độ nhận diện mắt bật.

Gợi ý chọn nhanh

• Một ống cho mọi chân dung, chụp cả trong nhà: 85mm.
• Chuyên cận mặt, beauty, kiêm macro sản phẩm: 100–105mm.
• Chân dung ngoài trời, cưới hỏi, muốn tách nền ấn tượng: 135mm.
• Chụp sự kiện, cần linh hoạt: 70–200mm f/2.8.